ал улаан, хурц улаан.

1. хоёроос доошгүй өнгө холилдсон нь; хар алаг (хар цагаан холилдсон өнгөтэй; алаг морь; хээр алаг морь;
2. жигд биш, тэгш биш, янз янз; аяганы алгаас адууны алаг нь дээр х у у ч;
   • алаг булаг (а. алагтай адил; б. зүйл зүйлийн өнгө зүс хэсэг хэсэг холилдсон);
   • алаг мах (өөх мах алагласан);
   • алаг нүд (яруу найрагт нүдийг магтсан);
   • алаг онд орох (малын зарим нь тарган, зарим нь туранхайгаар хүйтэн улирлыг туулах);
   • алаг ургасан тариа (зарим газар сайн, зарим газар муу ургасан тариа);
   • алаг тариалан (зүйл зүйлийн тариаланг зурвас зурвасаар зэрэгцүүлэн тарьсан тариалан);
   • алаг үзэх (дээр дор, дотно гадпын ялгаамжаатай үзэх);
   • алаг цоог (хааяа хааяа, энд тэнд, хэсэг; хадланг алаг цооггүй нийтээрээ хадав);
   • алаг мэлхий өрөх (шагаагаар мэлхийн биеийг дүрслэн өрөөд, шоо орхиж, түүний нүхийн дагуу авах, төлөх зэргээр наадна);
   • алаг ар а м ь т а н (бялзуухайн нэр; нүдний цэцгий хар, зажуур шар, толгой, хүзүү, ар жигүүр цөм гялалзсан хүрэн өнгөтэй);
   • алаг барс а м ь т а н (толгой цагаан, сүүл улаан, барсын бидэртэй, уянгалуу дуутай нэгэн зүйл араатан);
   • алаг болжмор а м ь т а н (хар буюу хар бидэртэй, цагаан чандар холилдон ургагасан болжмор);
   • алаг бүслүүр а м ь т а н (хямарлаг хяруулын өөр нэр);
   • алаг галуу а м ь т а н (галууны нам, чандар алагчин, Африк, Ази, Европод бий);
   • алаг дунгар а м ь т а н (хушууны үзүүр матигар, хумс нь харцгайнхтай адил нэгэн зүйл бялзуухай, заримдаа бялзуухайг барьдаг);
   • алаг марьяа (нэгэн зүйл өвчин, хүний нүүр гарт гарна, цагаан алаг сорви үлдэнэ);
   • алаг нохой а м ь т а н (нэгэн зүйл алаг шувуу);
   • алаг нугас а м ь т а н (нугасны нам, бие алаг, манай оронд үгүй);
   • алаг хэрээ а м ь т а н (бие хар, хүзүүнийхээ дор гархи мэт цагаан чандартай);
   • алаг хуухар а м ь т а н (өнгө алаг нэгэн зүйл шувуу);
   • алаг хяруул а м ь т а н (гургуулын нам, толгой, жигүүр, сүүл хар, бидэр шар, арын чандар улаан цагаан хольцолдон ургасан, зажуурын чандар толгойг өнгөрөн ургасан нэг зүйл шувуу);
   • алаг толгой а м ь т а н (толгойнхоо хойтод цагаантай, өрөвлөгийн нь дунд хар сэвхтэй шувуу);
   • алаг ураацай а м ь т а н (таван зүйл өнгө бүрдсэн нэгэн зүйл хараацай);
   • алаг цонтуул а м ь т а н (бие хүзүү алаг нэгэн зүйл цонтуул шувуу);
   • алаг нүдэн цэцэг у р г а м а л (олон наст, өвсөрхөг ургамлын нэг зүйл; эмнэлэг, гоёл чимэглэлд хэрэглэдэг, зэрлэг таримал хоёр зүйл бий);
   • алаг тахь а м ь т а н (нэг зүйл зэрлэг адуу);
   • алаг хулан а м ь т а н (нэг зүйл зэрлэг адуу);
   • алаг шоргоолж а м ь т а н (цээж бөгс хар, дунд бие шаравтар, нэгэн зүйл шоргоолж).

1. цусны өнгө мэт өнгө; улаан туг; улаан будаг; улаан дарс; улааныг үзэж урвах, шарыг үзэж шарвах з ү й р; ертөнцийн гурван улаан (жавартай тэнгэрийн хаяа улаан, жартгай хүний нүд улаан, жалганд ургасан сухай улаан); улаан бор (малын зүсэм, борд улаавтархан өнгө хольцолдсон; улаан бор морь); улаан шарга (шарга зүсмийн адууны бяцхан улбар); улаан цоохор (а. үхэр, хонь, ямааны зүсэм цагаанд улаан толботой буюу улаанд цагаан толботой; б. бусад юмын улаан өнгөнд өөр өнгө буюу өөр өнгөнд улаан толбо бүхийг); улаан тарлан (үхрийн зүс улаан эрээн); улаан зээрд (улаан зүсмийн адууны баахан улбар); улаан хүрэн (тэмээ, үхэр, хонь, ямааны зүс ба эд юмны өнгө улбар хүрэн); улаан хонгор (хонгор зүсмийн адууны бяцхан улбар); улаан халтар (нохойн зүсэм; их бие хар бөгөөд завьж, шанаа, нүдний дээд этгээд, дөрвөн хөлийн шилбэ улаавтар); улаан хээр (хээр зүсмийн адууны баахан улбар); улаан зүр (зуны цагт зүр гөрөөсний өнгө улаавтархан харагдах өнгөөр нь ийн нэрлэнэ); улаан нэлий (а. цус ихэд асгасан, нялзсаныг; б. мах, цус ихэд тархсан зэрэг); улаан бэх (шунхыг талхалж, усанд хайлж цавуу холиод бэхийн адил дөрвөлжлөн хийснийг); улаан мөнгө (зэс гууль зэргээр үйлдсэн зоос; улаан мөнгөний үнэгүй эд байна); улаан арьстан (Европынхон Америк тивд нүүдэллэн очихын өмнө тэнд оршин сууж байсан хүн ардын нэр); улаан цах ( сая төрсөн хүүхэд); 2. ш и л ж с э н хувьсгалын утга чанар бүхий; Зөвлөлтийн хүчирхэг улаан арми; Улаан цэрэг; улаан булан; улаан гэр; 3. ш и л ж с э н биеэр, халхлах юмгүй; улаан тулгарах (яг тулгарах); улаан нүцгэн (а. маш ядуу учир хувцас хунар муутай хүн; б. биедээ өмссөн хувцасгүй нүцгэлсэн; в. ус, мод, өвсгүй буюу маш тачир газар); улаан гараараа уулзах (ажил үйлдвэрийг зөвхөн гар биеэр хийх); улаан нүүрээрээ учрах (өөрийн биеэр учрах); улаан зээрд болох (баахан согтох); 4. ш и л ж с э н шунахай, ховдог, балмад; мөнгө цагаан, нүд улаан з ү й р; улаан цайн гүжирдэх (огт оргүй гүжирдэх); улаан дайрах (а. айх эмээх ба ичих зовохыг мэдэхгүй дайрах; б. нохой давхих болон бөхчүүд барилдах зэрэгт далтирахгүй шууд тулж орох); улаан буудай у р г а м а л (янз буудайтай адил болоод өнгө баахан улаавтархан нэгэн зүйл тариа); улаан хоног у р г а м а л ( хоног амуутай адил боловч хивэг улаан тариа); улаан бударгана у р г а м а л (говь газар ургадаг бударганы нэг зүйл, өндөр нь метр хүртэл бий, иш мөчир найлзуур цайвар шар, зуны цагт жижиг ногоон навчтай, өвөл хатахдаа улаан болно, тэмээ иднэ, хатаж навчийг унасан цагт найлзуурыг адуу, үхэр бага зэрэг иднэ); улаан харгана у р г а м а л (гүн говиос бусад газар их төлөв бий, язгуурт хожуултай, хальс бор шар, нарийн салаа мөчрийн үзүүр бүрд хурц өргөстэй, навч ногоон, цэцэг шар, хонь ямаа, тэмээ цөм иддэг нэг зүйл харгана); улаан түлээ у р г а м а л (голдуу цөл, заримдаг уөлийн бүсэнд 10-50 см өндөр ургадаг, бут мөчир нь гялгар цайвар хальстай, үр зууван, үндсээрээ үрждэг бут ургамал, мал сайн иднэ); улаан тулам у р г а м а л (хайрслаг хатуу навчтай олон наст ургамал, цэцэг том, уулын бэлээр ургана, ногоон байхад нь мал иднэ); улаан толгой у р г а м а л (чийгтэй нуга газар ургадаг, үет ургамлын язгуурын ургамал, түрүү улаавтар, бүх төрлийн мал сайн иднэ); улаан лууль у р г а м а л (боловсорч гүйцсэн хойноо арьс нь час улаан өнгөтэй болдог, идэшний таримал ногоо, амт амтайхан бөгөөд шүүслэг); улаан манжин у р г а м а л (улаавтар өнгөтэй, том үндэс бүхий идэшний таримал ногоо, амт амтайхан); улаан лууван у р г а м а л (улаавтар үндэс бүхий таримал ногоо, амт гашуухан, үндсийг иднэ, навчийг мөн идэж болно); улаан бургас у р г а м а л (удын нэгэн зүйл мод, бүдүүн нь эрхий хуруу хир, өнгө улаан, навч нь бургасны навчнаас өргөн болоод урт); улаан уд у р г а м а л( дүрс нимгэн, мах судал цэгээн, салааны үзүүр улаавтар, сумны иш зэрэгт хэрэглэнэ); улаан зандан у р г а м а л (халуун оронд ургадаг мод, чанар хатуу, өнгө улаан, жил удсан хойно өнгө нь хүрэн болно, модны судал зурдастай, жил удаагүйг усанд дэвтээж юм будвал болно, бас эмнэлэгт хэрэглэнэ); улаан чигийрмаа цэцэг у р г а м а л ( хүйс эрхэм чигийрмаа цэцэгтэй адил болоод өнгө улаан, навч өргөхөн болоод зөөлөн цэцэг); улаан салаат чигийрмаа цэцэг у р г а м а л( эрхэм чигийрмаа цэцгийн нам, нэг ишинд тав зургаан хүйс цэцэглэдэг цэцэг); улаан сарт тогшуурга а м ь т а н (их бие хэрээний адил, өнгө цох хар, толгойдоо улаан сартай нэг зүйл тогшуурга шувуу); улаан хушуут хэрээ а м ь т а н ( хэрээтэй адил болоод хушуу хөл улаан, жигүүр сүүл хар болоод урт, төрөлх намхан нэг зүйл шувуу); улаан бор азарга а м ь т а н ( улаан чандартай, хар бидэр бүхий нэг зүйл бялзуухай, богширго ч гэнэ); улаан болжмор а м ь т а н (хушуу улаавтархан шар, хоёр зажуурт цагаан чандар сагсайж ургана, жигүүр сүүл улаавтархан, тэрмийн өнгөтэй боловч цагаан чандар холилдсон нэг зүйл болжмор шувуу); улаан хүзүүт а м ь т а н (хүзүү улаан, хушуу хар, толгойдоо урт чандар буй, хүнийг үзэж дуугарахад толгойн чандар нь сагсайж босдог нэг зүйл шувуу); улаан туруу а м ь т а н (хушуу сүүл хар, бие улаавтархан бараан нэг зүйл хэрээ); улаан дэлбэ а м ь т а н (шүд нохойн шүдтэй адил, том нь гурваас дөрвөн тохой, хушуу ээтгэр нэг зүйл загас); улаан цогондой а м ь т а н ( янз цогондой адил боловч ирвэс мэт бидэртэй, өнгө улаан, жил удвал ирвэс мэт болно, махаар идэш хийнэ); улаан хөл а м ь т а н ( биеийн чандар үнсэн өнгөтэй, аньсгын дээд талд цайвар шар чандар хөмсөгтэйгээ адил, шийр маш улаан нэг зүйл бялзуухай); улаан гарди а м ь т а н (байдал төлөв тахиатай адил, үс нь таван өнгөтэй, гоёмсог сайхан нэг зүйл шувуу); улаан толгойт а м ь т а н (янз хидрүү бялзуухайтай адилхан, ар өнгө хөхөвтөрхөн, толгой улаан нэг зүйл бялзуухай); Улаан нүдэн гариг (Нарны аймгийн ертөнцийн нэгний нэр); улаан шуурга( цас бороогүй, шороо тавих их шуурга); улаан салхи (улаан шуурга); улаан гэрэл (явахыг хориглосон дохионы гэрэл); улаан гол (а. харвах дүгрэг байны дунд байдаг улаан цэг; б. хүн амьтны гол судал; в. маш хайртай); улаан хоолой (хүн амьтны идэш ууш залгих хоолой); улаан сам (буудайн гурилд бал хоршин зуурч цагаан самын ёсоор үйлдэж гахайн тосонд буцалгасан идээ); улаан хагсмал боорцог (жигнэсэн буудайн гурилд чихэр, нохойн хушууны ус хоршиж хайрсан идээ); улаан өндөг (Христос шашинтны хаврын баяр);

баахан хар, нилээд хар.

1. өнгө хар болох; газар харлаж байна;
2. шилжсэн муу байдалтай болох, үл өөдлөх; бүр харлажээ! еэ, харал дотор харлах (өрөн дээр аягүй болж эвэрлэх).

баахан хар, арай хар; хархан нүдтэй.

1. цайвар улаан буюу бүдэх шаравтар өнгө; хуа улаан; хуа хонд;
2. малын зүс, цайвар улаавтар өнгө; хуа зээрд морь; хуа улаан үхэр.

1. адууны нэгэн зүйл зүсэм, хонгор зүсэмтэй ойролцоо, шаравтар бөгөөд баахан бүдэх, их төлөв дэл сүүл нь бараавтар байдаг; хар хул; шар хул; ганган хулыгаа унаж явлаа. Гандангийн үүдээр галгиулж явлаа хөө хөө (ардын дуу);
2. улбардуу бор шар өнгө; хул шар торго.

1. юмны цас мэт өнгө, цэгээн; цагаан цэгээн х о р ш.;

гурван цагаан (өсөхөд шүд цагаан, өтлөхөд үс цагаан, үхэхэд яс цагаан);

цагаан бүрээ (дун);

цагаан архи (тариагаар нэрж үйлдсэн нэгэн чүйл хатуу архи);

цагаан хоолой (мөгөөрсөн хоолой);

цагаан мөгөөрс (хоолойн мөгөөрс);

цагаан шүүдэр (намрын хугасын урьд буусан чийг);

цагаан цэгцгий (хүн амьтны хар нүдний гадуурхи цэгээн хэсэг);

цагаан алт (цагаан өнгөтэй нэгэн зүйл үнэт төмөрлөг, цахилгаан техник болон гоёл чимэглэлийн зүйлд хэрэглэнэ);

цагаан тугалга (химийн махбод, зөөлөн, хялбар давтагдах, мөнгөн цагаан өнгөт төмөрлөг, юм гагнахад чухалчлан хэрэглэнэ);

цагаан мөнгө (а. бодит мөнгөөр хийсэн зоос; б. бас ембүү, гулдмай мөнгө);

хөнгөн цагаан (хялбар давтагдах чанартай, мөнгөлөг цагаан өнгөтэй төмөрлөг, чанар хөнгөн);

цагаан уураг (өндөгний дотоод цэгээн);

цагаан идээ (малын сүү шимээр боловсруулсан зүйл зүйлийн идээний нийт нэр);

цагаан тос (өрөмний шар тосыг ялгаж аваад үлсэн хувьд ээзгий зэргийн холио хийсэн нэгэн зүйл идээ);

цагаан будаа (тутрага);

гэгээн цагаан өдөр (тунгалаг сайхан өдөр, харанхуй биш цаг);

хар цагааны газар (нүдэнд хар цагаан гэж ялгагдах хэмжээний газар);

цагаан даль у р г а м а л (цагаан өнгөтэй нэгэн зүйл даль);

цагаан суль у р г а м а л (голдуу элсэрхэг хөрстэй газар ургадаг олон наст үет ургамал, нилээд өндөр ургана, бод бог малын аль алинд тэжээл сайтай);

цагаан мэхээр у р г а м а л (нэг ишнээс хос биш навч гардаг, цэцэг нь цацгийн адил, хээрийн ургамал, шар улаан хоёр зүйл бий, үндсийг иднэ);

цагаан лууван у р г а м а л (өнгө цагаан, амт баахан гашуун, улаан луувантай адил шиг болоод бүдүүн нэгэн зүйл идэшний ногоо);

цагаан уд у р г а м а л (дурс нь царс модны дурстай адилхан навч нь удны навчнаас охорхон бөгөөд өргөң нэг зүйл мод);

цагаан ногоо хятад байцай);

цагаан яргуй у р г а м а л (30—50 сантиметр өндөр ургадаг, олон наст өвсөрхөг ургамал, шүхэр хэлбэртэй том цагаан цэцэгтэй, ногоон байхад навч цэцгий нь үхэр дуртай иднэ);

цагаан ортууз у р г а м а л (чулуурхаг хөрстэй газар ургадаг сөөг ургамал, 30—40 сантиметр өндөр ургана, мал төдий л идэхгүй);

цагаан төмс у р г а м а л (чулуурхаг хөрстэй газар ургадаг, тод улаан цэцэгтэй ургамал, 40—60 сантиметр ургана, төмс нь цагаан өнгөтэй бөгөөд сүүнд хнйж хөөрүүлэн иднэ, бас сараана ч гэдэг);

цагаан түрүү у р г а м а л (ойт хээрийн бүсэд ургадаг, олон наст ургамал, 15—25 сантиметр өндөр ургана, түрүү этгээдийг цагаан үс мэт зүйл бүрхэж ургана, мал төдий л идэхгүй):

цагаан цээнэ у р г а м а л (том цагаан цэцэгтэй нэгэн зүйл цээнэ);

цагаан харгана у р г а м а л (хуурайвтар бүсэд ургадаг, олон наст сөөг ургамал, малын дунд зэргийн тэжээл болохоос гадна элс тогтоох сайн чанартай);

цагаан шарилж у р г а м а л (20—60 сантиметр ургадаг, олон наст хагас сөөг ургамал, хээр ба ойт хээрийн өмнөд хэсгээр тохиолдоно, ногоон байхад нь мал төдий л идэхгүй);

цагаан шаваг у р г а м а л (голдуу цөл, заримдаг цөлийн бүсэд 10—15 сантиметр өндөр ургадаг, хагас сөөг ургамал, бүх төрлийн мал сайн иднэ);

цагаан тэрэлж сургарын өөр нэр);

цагаан мөөг у р г а м ал (идшинд хэрэглэдэг, шим сайтай нэг зүйл малгайт мөөг, тарьж ургуулбал болно);

цагаан ерхөг у р г а м а л (хээр, ойт хээрийн бүсэд ургадаг, тэжээлийн олон наст, үет ургамал, мал сайн иднэ):

цагаан цэцэг у р г а м а л (говь талын бүсэд ургадаг олон наст ургамал, өндөр нь 30—40 сантиметр, цайвар ягаан өнгийн цэцэгтэй);

цагаан галуу а м ь т а н (хараацайн адил, толгойдоо цагаан чандартай, сүүлийн үзүүр цагаавтархан нэгэн зүйл шувуу, загас барихдаа сайн);

цагаан гургуул а м ь т а н (цагаавтар зүстэй нэг зүйл гургуул шувуу);

цагаан хөмсөг а м ь т а н (а. шар цэгцгийгээс томхон болоод бие толгой улаавтархан, үргэлжлэн дуугарах нэгэн зүйл бялзуухай; б. нүдний цэцгий улаавтархан хар, хушуу харавтар, хөмсөг цагаан, жигүүр эрээн, хөл шар нэгэн зүйл бялзуухай);

цагаан тогоруу а м ь т а н (өнгө цагаан, нүд цайвар шар, хушуу улаавтар, хөл улаан нэг зүйл тогоруу);

цагаан тотиг а м ь т а н (хүзүүндээ шар чандартай, жигүүр сүүл хар боловч үзүүр цагаан нэгэн зүйл шувуу);

цагаан могой загас а м ь т а н (өнгө шаравтархан, могойтой адил хайрсгүй нэг зүйл загас);

цагаан зарам а м ь т а н (бие моголцогхон, ам бяцхан, урт нь нэг сөөм байдаг, өөш дэгээнд хялбар ордог нэг зүйл загас);

цагаан ямаа а м ь т а н (урт нь 4—5 хуруугаас хэтрэхгүй, өнгө цагаавтархан болоод бараан бидэртэй хайрсгүй нэгэн зүйл жижиг загас, мөрөн голд оршино);

цагаан хорхой а м ь т а н (хүний хэвэлд өсөх шимэгч хорхой, өнгө цагаавтархан болоод хавтгай);

цагаан хэрэм а м ь т а н (үс өнгө цав цайм цэгээн нэг зүйл хэрэм, арьсаар нь хүрэм зувцга хийж өмсөнө);

цагаан үнэг а м ь т а н (өнгө цэгээн нэгэн зүйл үнэг);

цагаан өтөг а м ь т а н (мөсөн далайн захаар орших нэгэй зүйл том өтөг, өнгө цагаан, загас зэрэг далайн амьтныг барьж иднэ, арьс мах ба өөхий нь ашиглахын тулд агнана): 2. ш и л ж с э н хэцүү биш, амар хялбар;

цагаан үсэг (уншихад хялбар үсэг);

цагаан толгой (тухайн бичиг үсэгт сурах бүгд үсэг);

цагаан бичиг, цагаан хуудас (тамга тэмдэг дараагүй албан бичиг);

цагаан газар (уул хад, модгүй саруул тал газар буюу бартаагүй газар);

цагаан зам (бартаа саадгүй сайхан шулуун зам);

цагаан ханиад, цагаан томуу (аюул багатай хөнгөн ханиад өвчин); 3. шудрага, сайн, ариун үнэңч;

цагаан үйл (ариун шудрага үйл);

цагаан санаа, цагаан сэтгэл (бусдад хар хоргүй сайхай санаа); арван цагаан буян (арван хар нүглийн эерэг арван сайн үйл);

цагаан хүн (сайхан цайлган санаатай хүн);

@цагаан бурхан, цагаан цэцэг (их зэрэг сувилах буюу бодоо өвчний цээрлэсэн нэр);

цагаан тэмээцэх (хүүхэд багачуудын наадах тоглоом, хэдэн хүүхэд нийлж нэг нь буур, нэгээ ботго гэж нэрлэж бусад нь ботгыг хүрээлпэ, буур нь ботгыг барих гэж тойрч зав чөлөөг эрэлхийлэн хөөж наадна);

цагаан мах (хошгиног);

цагаан сар (сарны зурхайн ёсны жилийн эхний сар, хаврын тэргүүн сар ч гэдэг);

цагаан сам (буудайн гурилыг давс устай хоршин зуурч нарийн болгоод ороож ороож мушгин тосонд буцалгаж хийсэн нэг зүйл идээ).